Dwa razy w roku cała Polska przestawia zegarki, i dwa razy w roku wraca to samo pytanie: w którą stronę i o której dokładnie. Odpowiedź jest prostsza, niż się wydaje, ale data nie jest stała — wypada w ostatnią niedzielę marca i ostatnią niedzielę października, więc co roku przesuwa się o kilka dni.
Kiedy dokładnie
Obowiązuje jedna reguła dla całej Unii Europejskiej. Na czas letni przechodzimy w ostatnią niedzielę marca, o godzinie 2:00 przestawiając zegarki na 3:00. Na czas zimowy wracamy w ostatnią niedzielę października, o 3:00 cofając wskazówki na 2:00.
Prosty sposób na zapamiętanie kierunku: wiosną zegarki idą do przodu, jesienią do tyłu. Jesienna zmiana daje godzinę snu więcej, wiosenna — godzinę mniej. Stąd bierze się popularna nazwa „długa noc” dla października i narzekania na niewyspanie w marcu.
Co to zmienia w praktyce
Poza samą godziną na zegarku zmiana czasu wpływa na kilka rzeczy, o których łatwo zapomnieć:
- Urządzenia — telefony, komputery i większość telewizorów przestawiają się same. Piekarniki, samochody, budziki analogowe i zegary ścienne trzeba ustawić ręcznie.
- Kolej — pociągi jadące w nocy zmiany zatrzymują się na godzinę na stacjach albo nadrabiają rozkład. Rozkłady jazdy uwzględniają to z góry.
- Transmisje sportowe — po zmianie czasu przesuwają się godziny wydarzeń rozgrywanych w innych strefach. Konkursy w Sapporo, które w Polsce ogląda się nad ranem, po październikowej zmianie wypadają godzinę wcześniej.
- Zachód słońca — po przejściu na czas zimowy robi się ciemno około godziny 16:00, co dla biegających po pracy oznacza koniec sezonu na treningi przy świetle dziennym.
Dlaczego wciąż to robimy
Zmiana czasu weszła w życie na szeroką skalę w czasie pierwszej wojny światowej jako sposób na oszczędzanie energii. Argument brzmiał logicznie: przesuwając aktywność w stronę jaśniejszej części doby, zmniejsza się zużycie prądu na oświetlenie. Współczesne analizy pokazują, że oszczędność jest dziś bliska zeru, bo struktura zużycia energii wygląda zupełnie inaczej niż sto lat temu.
Parlament Europejski przegłosował rezygnację ze zmiany czasu, ale wdrożenie utknęło na etapie uzgadniania, którą strefę miałoby zachować każde państwo. Dopóki nie ma zgody, obowiązuje stan dotychczasowy.
Redakcja Sportowy News
W 2018 roku Komisja Europejska przeprowadziła konsultacje, w których zdecydowana większość respondentów opowiedziała się za likwidacją przestawiania zegarków. Parlament poparł ten kierunek rok później. Problem zaczął się przy pytaniu, co dalej: każde państwo miałoby wybrać, czy zostaje przy czasie letnim, czy zimowym. Bez koordynacji groziłoby to mozaiką stref czasowych wewnątrz jednego kontynentu, co dla transportu i handlu byłoby znacznie gorsze niż obecny system.
Wpływ na organizm
Badania nad skutkami zdrowotnymi zmiany czasu dotyczą głównie wiosennego przejścia, bo to ono skraca dobę. Obserwuje się wtedy przejściowy wzrost liczby wypadków drogowych i problemów z koncentracją w pierwszych dniach po zmianie. Efekty są krótkotrwałe i ustępują zwykle w ciągu tygodnia.
Jeśli zmiana czasu wyraźnie Ci doskwiera, najprostszy sposób to rozłożyć ją na raty. Przez trzy albo cztery dni przed terminem przesuwaj porę kładzenia się i wstawania o kwadrans. W dniu zmiany organizm ma wtedy do nadrobienia kilkanaście minut zamiast pełnej godziny.
Osobom trenującym regularnie warto dodać jeszcze jedno: przez pierwszy tydzień po wiosennej zmianie tętno spoczynkowe potrafi być o kilka uderzeń wyższe niż zwykle. To normalna reakcja na niedobór snu, ale przy planowaniu treningów według stref warto o tym pamiętać, żeby nie zawyżyć intensywności. Zakresy dla siebie wyliczysz w kalkulatorze stref tętna, a mechanizm wyjaśniliśmy w tekście o strefach tętna.
Najczęstsze pytania
Czy zmiana czasu obowiązuje w całej Polsce jednakowo? Tak. Polska leży w jednej strefie czasowej i zmiana następuje w tym samym momencie w całym kraju.
Która zmiana jest „tą dobrą”? Październikowa — cofamy zegarki, więc noc jest o godzinę dłuższa. Marcowa zabiera godzinę snu.
Co z pracą na nocnej zmianie? Osoby pracujące w nocy zmiany przepracowują odpowiednio o godzinę dłużej albo krócej. Sposób rozliczenia zależy od regulaminu pracodawcy i warto sprawdzić go z wyprzedzeniem.
Czy zmiana czasu może zostać zniesiona w najbliższych latach? Formalnie sprawa jest otwarta, ale od kilku lat nie ma postępu w uzgodnieniach między państwami. Do czasu porozumienia obowiązuje dotychczasowy system, a terminy najbliższych zmian znajdziesz w naszym kalendarzu wydarzeń.
Kto na świecie nie zmienia czasu
Warto wiedzieć, że przestawianie zegarków jest w skali globu raczej wyjątkiem niż regułą. Stosuje je około siedemdziesięciu państw, głównie w Europie i Ameryce Północnej. Zdecydowana większość ludzkości żyje bez tego zwyczaju — cała Azja poza nielicznymi wyjątkami, prawie cała Afryka, znaczna część Ameryki Południowej.
Powód jest prosty i geograficzny. Im bliżej równika, tym mniejsze różnice w długości dnia między latem a zimą, więc przesuwanie zegarka nic nie daje. Zysk pojawia się dopiero na wyższych szerokościach geograficznych, gdzie czerwcowy dzień trwa kilka godzin dłużej niż grudniowy.
Ciekawostką jest, że nawet w krajach stosujących zmianę czasu bywają regionalne wyjątki. W Stanach Zjednoczonych część stanów pozostaje przy jednym czasie przez cały rok, a w Australii zasady różnią się między poszczególnymi stanami — co potrafi wprowadzić sporo zamieszania w rozkładach lotów.
Skąd wziął się pomysł
Pomysł przesuwania zegarków przypisuje się zwykle Benjaminowi Franklinowi, który w 1784 roku zażartował w liście do paryskiej gazety, że mieszkańcy zaoszczędziliby na świecach, gdyby wstawali wcześniej. Był to jednak tylko żart, a nie propozycja legislacyjna.
Poważnie sprawę potraktowano dopiero na początku dwudziestego wieku. Pierwszym państwem, które wprowadziło czas letni na skalę krajową, były Niemcy w 1916 roku — w środku pierwszej wojny światowej, w ramach oszczędzania węgla. Pozostałe kraje szybko poszły tym śladem.
W Polsce zmiana czasu obowiązywała z przerwami przez cały okres powojenny, a w obecnym kształcie, zharmonizowanym z resztą Unii Europejskiej, funkcjonuje od lat dziewięćdziesiątych. Terminy najbliższych zmian znajdziesz też w naszym kalendarzu imprez masowych, obok reszty stałych punktów roku.
Zmiana czasu a rozkłady i rezerwacje
Jeśli w noc zmiany masz zaplanowany lot, przejazd nocnym pociągiem albo dyżur w pracy, sprawdź szczegóły z wyprzedzeniem. Przewoźnicy podają godziny w czasie lokalnym obowiązującym w momencie odjazdu i przyjazdu, więc podróż rozpoczęta przed zmianą i zakończona po niej jest krótsza albo dłuższa, niż wynikałoby z prostego odejmowania. Rezerwacje hotelowe, systemy bankowe i harmonogramy automatycznych płatności przestawiają się same, ale kalendarze udostępniane między strefami czasowymi potrafią pokazać wydarzenie o godzinę wcześniej lub później — warto je zweryfikować pierwszego dnia po zmianie.
Najbliższe terminy przestawienia zegarków trzymamy na stronie zmiany czasu.