Od połowy listopada do początku stycznia główne place polskich miast zamieniają się w miasteczka z drewnianych domków. Jarmarki bożonarodzeniowe przyciągają dziś zarówno mieszkańców, jak i turystów z zagranicy, a kilka z nich regularnie trafia do europejskich zestawień. Ten przewodnik zbiera terminy, różnice między miastami i praktyczne wskazówki.
Kiedy działają
Reguła jest dość stała: start w okolicach dwudziestego listopada, koniec między szóstym stycznia a połową stycznia. Niektóre miasta przedłużają działanie lodowisk i części stoisk do końca ferii zimowych.
Godziny otwarcia to zwykle od dziesiątej albo jedenastej rano do dwudziestej pierwszej, z wydłużeniem w weekendy. W Wigilię jarmarki działają krócej, a w pierwszy dzień świąt zwykle są zamknięte — warto sprawdzić to w komunikacie organizatora, bo zasady różnią się między miastami.
Największe jarmarki
Każdy ma inny charakter i warto wiedzieć, czego się spodziewać:
- Wrocław — największy i najbardziej rozbudowany w kraju, rozciągnięty wokół Rynku i przyległych uliczek. Rozpoznawalny po charakterystycznych dekoracjach i skali.
- Kraków — na Rynku Głównym, w scenerii, która sama w sobie jest atrakcją. Duży udział rękodzieła i produktów regionalnych.
- Gdańsk — kompaktowy, z mocnym akcentem na wzornictwo i lokalnych wystawców.
- Warszawa — rozproszony po kilku lokalizacjach, bez jednego centralnego punktu.
- Poznań, Katowice, Toruń — mniejsze, ale z wyraźnym charakterem lokalnym i mniejszym tłokiem.
Jarmark odwiedzony w czwartkowe popołudnie i ten sam jarmark w sobotę przed świętami to dwa różne doświadczenia. W pierwszym przypadku ogląda się stoiska, w drugim — plecy innych ludzi.
Redakcja Sportowy News
Kiedy iść
To pytanie decyduje o całej wizycie. Najgorsze terminy to dwa ostatnie weekendy przed świętami, zwłaszcza w godzinach popołudniowych — wtedy przez główne alejki przechodzi się dosłownie krok za krokiem.
Najlepsze okna to dni robocze w pierwszej połowie grudnia, wczesnym wieczorem. Jest już ciemno, więc iluminacje działają, a tłum jest znośny. Poranki w weekendy również bywają spokojne, choć część stoików otwiera się później.
Co zjeść i ile to kosztuje
Standardowy zestaw jarmarczny jest w większości miast podobny: grzane wino, pierniki, kiełbasa z grilla, oscypki, sery regionalne, wypieki. Ceny są wyraźnie wyższe niż w zwykłych punktach gastronomicznych, bo płaci się także za lokalizację i atmosferę.
Warto wiedzieć o dwóch rzeczach. Po pierwsze, kubki na grzane napoje bywają objęte kaucją zwracaną po oddaniu naczynia — albo można je zatrzymać jako pamiątkę. Po drugie, część stoisk przyjmuje wyłącznie płatności bezgotówkowe, a część wyłącznie gotówkę, więc dobrze mieć obie opcje.
Dojazd i parking
Jarmarki z definicji zajmują centralne place, czyli miejsca o najgorszej dostępności dla samochodów. W grudniu dochodzi do tego wzmożony ruch przedświąteczny. Komunikacja miejska jest tu wyborem oczywistym, a w wielu miastach działają też parkingi w systemie „parkuj i jedź” na obrzeżach.
Jeśli mimo wszystko jedziesz samochodem, licz się z parkowaniem w odległości kilkunastu minut spacerem i z opłatami w strefie płatnego parkowania, która w części miast obowiązuje także w soboty.
Z dziećmi
Większość jarmarków ma strefę przygotowaną z myślą o najmłodszych: karuzele, warsztaty, spotkania z Mikołajem, czasem lodowisko. Te atrakcje działają zwykle od popołudnia i mają osobne godziny, warto więc sprawdzić program przed wyjściem.
Praktyczna uwaga: w gęstym tłumie łatwo się rozdzielić. Sprawdza się ustalenie punktu zbiórki i, w przypadku młodszych dzieci, karteczka z numerem telefonu w kieszeni.
Jarmark jako element grudnia
Dla wielu osób wizyta na jarmarku to jeden z kilku stałych punktów grudniowego kalendarza, obok świątecznych transmisji i sylwestrowych imprez miejskich. Grudzień jest też miesiącem, w którym rusza sezon skoków narciarskich z konkursami w Wiśle — pełny rozkład znajdziesz w terminarzu Pucharu Świata.
Terminy wszystkich grudniowych wydarzeń, wraz z dniami wolnymi i zakazem handlu, zebraliśmy w kalendarzu imprez masowych w Polsce oraz w zestawieniu dni wolnych od pracy.
Jarmark jako zakupy prezentowe
Osobne pytanie brzmi, czy jarmark jest dobrym miejscem na kupowanie prezentów. Odpowiedź zależy od tego, czego szukasz. Rękodzieło, ceramika, wyroby z drewna, biżuteria autorska i produkty regionalne rzeczywiście trudno znaleźć w tej jakości gdzie indziej — a rozmowa z osobą, która sama to wykonała, jest wartością samą w sobie.
Z drugiej strony część stoisk sprzedaje towar dostępny bez problemu przez cały rok, tyle że w świątecznej oprawie i po wyższej cenie. Sprawdzianem jest zwykle to, czy za ladą stoi wytwórca czy sprzedawca — pierwszy chętnie opowie, jak coś powstało, drugi zna tylko cenę.
Praktyczna rada: rozdziel wizytę na dwie części. Pierwsza runda bez kupowania, żeby zobaczyć całość, druga z decyzjami. Na dużym jarmarku łatwo kupić na pierwszym stoisku coś, co dwadzieścia metrów dalej jest lepsze i tańsze.
Jarmarki poza dużymi miastami
Coraz więcej mniejszych miejscowości organizuje własne wydarzenia świąteczne — zwykle weekendowe, na jeden albo dwa dni, z lokalnymi wystawcami. Skala jest nieporównywalna z Wrocławiem czy Krakowem, ale bywają ciekawsze pod względem oferty i zdecydowanie spokojniejsze.
Terminy takich wydarzeń ogłaszane są późno, często dwa tygodnie przed, i najłatwiej znaleźć je w komunikatach lokalnych ośrodków kultury. Dla kogoś, kto ma dość tłoku na głównych rynkach, jest to realna alternatywa na grudniowy weekend.
Lodowiska i atrakcje towarzyszące
Przy większości dużych jarmarków działają sezonowe lodowiska, zwykle w bezpośrednim sąsiedztwie stoisk albo na sąsiednim placu. Wstęp bywa bezpłatny, a płaci się jedynie za wypożyczenie łyżew, choć zasady różnią się między miastami. Godziny są dzielone na sesje z przerwami technicznymi na czyszczenie tafli, więc warto sprawdzić rozkład przed przyjściem.
Poza lodowiskami pojawiają się iluminacje w parkach, świąteczne tramwaje kursujące po normalnych trasach w specjalnej oprawie oraz koncerty kolęd na scenach jarmarcznych. Te ostatnie mają zwykle stały grafik weekendowy i są bezpłatne.
Pogoda i ubranie
Wizyta na jarmarku to dwie, trzy godziny stania i powolnego chodzenia na mrozie, często przy wilgotnym wietrze. To zupełnie inne obciążenie termiczne niż aktywny spacer — organizm nie produkuje ciepła, a stoi się w miejscu przy stoiskach. Sprawdza się to samo, co przy imprezach plenerowych zimą: warstwy, czapka, rękawiczki i buty z grubą podeszwą, bo chłód idzie od bruku.
Terminy i godziny otwarcia poszczególnych jarmarków aktualizujemy co roku na stronie jarmarków bożonarodzeniowych.